Wspólność ustawowa małżeńska

Zazwyczaj pomiędzy mężem i żoną obowiązuje ustrój małżeńskiej wspólności ustawowej. Określa on dokładnie stosunki majątkowe pomiędzy osobami wchodzącymi w związek małżeński. Dzięki lekturze tego artykułu dowiesz się co wchodzi w skład wspólności majątkowej małżeńskiej, czym właściwie ona jest i kiedy dochodzi do jej ustania.

Co to jest wspólność majątkowa małżeńska?

Wejście w związek małżeński co do zasady sprawia, iż pomiędzy jego stronami powstaje tak zwana ustawowa wspólność majątkowa. Dzieje się tak z mocy samego prawa. Aby zaistniała ustawowa wspólność majątkowa, nie musisz zatem podejmować żadnej czynności prawnej. Jej zasady regulują przepisy właściwej ustawy, to jest Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Czym jest wspólność majątkowa małżeńska? Najkrócej rzecz ujmując, to ustrój, który kształtuje stosunki majątkowe między żoną oraz mężem.

Do powstania ustawowej wspólności majątkowej nie dojdzie jednak wówczas gdy:

• małżonkowie zawarli wcześniej umowę majątkową małżeńską, która ustanowiła ustrój rozdzielności majątkowej, czyli po prostu podpisali tzw. intercyzę;
• podczas zawarcia małżeństwa jedno z małżonków było ubezwłasnowolnione, lub też została ogłoszona jego upadłość. Wówczas z mocy samego prawa obowiązuje przymusowy ustrój rozdzielności majątkowej.

Co jest przedmiotem ustawowej wspólności majątkowej?

Małżeńska wspólność ustawowa obejmuje wszystkie przedmioty majątkowe, które zostały nabyte w okresie trwania małżeństwa – zarówno przez tylko jednego z małżonków, jak i oboje z nich. Możesz więc do niej zaliczyć dochody pozyskane z majątku wspólnego oraz te z majątków osobistych współmałżonków np.  czynsz za wynajmowanie mieszkania, którego właścicielem jest Twoja żona.

Do małżeńskiej wspólności ustawowej zaliczymy również wynagrodzenie otrzymywane za pracę czy dochody pochodzące z innej działalności zarobkowej zarówno męża, jak i żony. Tak samo zresztą będzie w przypadku środków gromadzonych na rachunkach otwartych, pracowniczego funduszu emerytalnego czy kwot składek na ubezpieczenie zdrowotne, ewidencjonowanych na specjalnego rodzaju koncie. Mianem majątku wspólnego możesz więc określić wszystko, co nie wchodzi w skład majątku osobistego każdego z małżonków.

Czym jest majątek osobisty? Składają się na niego wszelkie rzeczy, które zostały nabyte przez męża lub żonę przed chwilą wstąpienia w związek małżeński oraz dobra otrzymane z tytułu darowizny albo dziedziczenia. Majątkiem osobistym małżonków będzie także odszkodowanie, które zostało przyznane w związku z rozstrojem zdrowia czy uszkodzeniem ciała oraz zadośćuczynienie za doznane krzywdy. Jako wyjątek mogę jednak wskazać rentę, która jest należna osobie poszkodowanej z powodu częściowej lub całkowitej utraty zdolności do podjęcia pracy zarobkowej lub w związku ze zwiększeniem się jego potrzeb albo zmniejszeniem widoków odniesienia sukcesów w przyszłości.

Do majątku osobistego zaliczają się również:

• prawa autorskie i pokrewne,
• prawa własności przemysłowej oraz inne prawa twórcy,
• prawa niezbywalne, które mogą przysługiwać tylko jednej osobie,
• dobra uzyskane jako nagroda za osobiste osiągnięcia,
• wierzytelności z tytułu wynagrodzenia za pracę lub z tytułu innej działalności zarobkowej jednego z małżonków,
• przedmioty nabyte w zamian za składniki majątku osobistego oraz przedmioty użytku osobistego.

Jaki charakter prawny ma ustawowa wspólność majątkowa?

Powinieneś być świadomy tego, iż wspólność majątkowa panująca między mężem a żoną jest współwłasnością łączną, czyli ma charakter bezudziałowy. Żadne ze współmałżonków nie ma więc wyraźnie określonych, większych lub mniejszych, dokładnie określonych „udziałów” we wspólnym majątku.

W związku z tym wszystkie nabyte w trakcie trwania związku małżeńskiego rzeczy, które są majątkiem wspólnym, należą się zarówno mężowi, jak i żonie w niepodzielny sposób. Nie możemy więc na przykład mówić o tym, że żona posiada 40% samochodu, a mąż 60%. Tak samo będzie w przypadku domu, sprzętów etc.

Podczas trwania wspólności ustawowej mąż ani żona nie może wystąpić o podział majątku wspólnego. Nie mają oni także prawa do zobowiązania się do rozporządzania majątkiem, ani do dzielenia go na udziały, jeśli doszłoby do ustania wspólności małżeńskiej.

W jaki sposób sprawowany jest zarząd majątkiem wspólnym?

Zarząd majątkiem sprawowany jest zarówno przez żonę jak i męża. Jest to nie tylko ich prawo, ale również i obowiązek. Małżonkowie powinni wzajemnie informować się o stanie majątku wspólnego, obciążających go zobowiązaniach oraz działaniach podjętych w celu jego zwiększenia. Powinieneś jednak mieć świadomość tego, iż współmałżonkowie mogą również samodzielnie zarządzać majątkiem wspólnym, a w szczególności wykonywać czynności, których celem jest jego wzbogacenie.

Kiedy ustaje małżeńska wspólność majątkowa?

Małżeńska wspólność majątkowa przestaje istnieć z chwilą ustania związku małżeńskiego, czyli po prostu orzeczenia przez Sąd rozwodu. Wspólność ustaje również w przypadku orzeczenia separacji lub rozdzielności majątkowej. Analogicznie wspólność ustaje w przypadku zawarcia stosownej umowy majątkowej małżeńskiej przed notariuszem, a także  gdy doszło do ubezwłasnowolnienia jednego z małżonków lub została ogłoszona jego upadłość. Ustanie wspólności ustawowej dotyczy całego majątku, który był nią objęty i nie może ograniczać się jedynie do poszczególnych przedmiotów majątkowych wchodzących w jej skład.

Kancelaria Adwokacka Adwokat Olga Krogulska-Garusińska w Rzeszowie