Ochrona prawna osób pozostających w wolnych związkach- umowa  konkubencka

Osoby, które wybrały życie w wolnym związku, czyli tzw. konkubinacie nie korzystają z ochrony, jakie polskie prawo zapewnia małżeństwom. W szczególności nie powstaje pomiędzy nimi ustrój wspólności majątkowej. Z punktu widzenia prawa ich majątki mają charakter całkowicie odrębny i nie powiązany ze sobą w żaden sposób. W sytuacji więc, gdy doszło do wspólnych inwestycji, a konkubinat uległ zakończeniu, nie jest możliwe  dokonanie pomiędzy partnerami odpowiednich rozliczeń finansowych, w oparciu o obowiązujące w tym zakresie przepisy prawa rodzinnego. Co w takiej sytuacji? Dowiesz się tego z niniejszego wpisu.

Czym jest konkubinat pod względem prawnym?

Pod względem prawnym konkubinat stanowi nieformalny związek, łączący dwie osoby które pozostają ze sobą w pożyciu, jednakże bez usankcjonowania tego stanu w świetle prawa jako małżeństwa.

Definicja konkubinatu zawarta została w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 31 marca 1988 r. (I KR 50/88, OSNKW 1988, z. 9-10, poz. 71). Zgodnie z nim „przez konkubinat rozumieć należy współżycie analogiczne do małżeńskiego, tyle że pozbawione legalnego węzła. Oznacza to istnienie ogniska domowego charakteryzującego się duchową, fizyczną i ekonomiczną więzią łączącą mężczyznę z kobietą”.

Zaznaczyć trzeba, że konkubinat, nie obejmuje związków osób tej samej płci, czyli tzw. związków partnerskich.

Podkreślenia wymaga fakt, że konkubinat pod względem formalnym, nie wywołuje żadnych skutków prawnych o charakterze osobowym i majątkowym pomiędzy jego stronami. Nie jest więc możliwe wzajemne dziedziczenie po sobie pomiędzy partnerami (z wyjątkiem dziedziczenia testamentowego), nie powstaje również pomiędzy nimi ustrój wspólności majątkowej.

Umowa konkubencka

Pomimo powyższego, wskazać trzeba, iż polskie prawo przewiduje jednak możliwość „sformalizowania” konkubinatu i zapewnienia mu w pewnym stopniu ochrony prawnej. Partnerzy życiowi pozostający w związku tego rodzaju, mogą bowiem zawrzeć tzw. umowę konkubencką.

Tego rodzaju kontrakt nie jest bezpośrednio regulowany w Kodeksie cywilnym i należy do kategorii tzw. umów nienazwanych. Ich treść kształtują strony pomiędzy sobą w ramach obowiązującej zasady swobody umów, zgodnie z którą można ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie, ani zasadom współżycia społecznego.

Co może być przedmiotem umowy konkubenckiej?

Przedmiotem umowy konkubenckiej jest uregulowanie zasad wspólnego pożycia pod względem prawnym. Jej treść może normować tę kwestię bardzo szeroko.  

Konkubenci mogą zawrzeć w niej zapisy dotyczące wszelkich zagadnień osobistych i majątkowych pomiędzy nimi. W szczególności może ona dotyczyć obowiązku sprawowania odpowiedniej opieki nad partnerem, na przykład w przypadku ciężkiej choroby czy też niepełnosprawności. Obejmować ona może również kwestie związane z opieką medyczną w kontekście pozyskiwania informacji o stanie zdrowia konkubenta lub podejmowania decyzji w zakresie jego leczenia, jeśli z powodu stanu zdrowia nie jest on w stanie ich podjąć w sposób samodzielny.

Strony mogą zobowiązać się wzajemnie do odpowiedniej troski i współdziałania w różnych sferach życia. Mogą wyrazić zgodę na przyjęcie nazwiska partnera przez drugą stronę takiego związku, jak również zawrzeć postanowienia w zakresie obowiązku alimentacyjnego lub renty alimentacyjnej, na wypadek wypowiedzenia lub rozwiązania umowy z winy jednego z nich.

Umowa konkubencka może zawierać uregulowania dotyczące sytuacji majątkowej i zasad wzajemnych rozliczeń pomiędzy partnerami pozostającymi w nieformalnym związku. Dopuszczalne jest w tym zakresie ustanowienie współwłasności przedmiotów należących dotychczas do jednego z partnerów oraz przedmiotów nabywanych w czasie wspólnego pożycia. Może ona określać sposób sprawowania zarządu nad wspólnym majątkiem oraz wskazywać zasady jego podziału w razie rozpadu konkubinatu.

Nie ma przeszkód prawnych, aby regulowała ona kwestie związane ze dokonywaniem spłaty wspólnie zaciągniętego kredytu, pożyczki czy też innych zobowiązań majątkowych. Jej przedmiotem może być także rozliczanie nakładów poniesionych na rzeczy będące przedmiotem współwłasności, jak na przykład mieszkanie czy samochód.

Musisz wiedzieć, że strony umowy konkubenckiej mogą udzielić sobie wzajemnie pełnomocnictwa ogólnego , na przykład do:

• dokonywania czynności w odniesieniu do majątku wspólnego,
• odbioru awizowanej na partnera przesyłki na poczcie,
• sprzedaży lub kupno nieruchomości,
• dostępu do produktów bankowych,
• innych kwestii związanych z wykonywaniem czynności życia codziennego.

Umowa konkubencka może zostać zawarta na ściśle wskazany okres lub też na czas nieoznaczony. Jej wypowiedzenie jest dopuszczalne jedną lub też obie strony, może być także  rozwiązana na podstawie ich zgodnego oświadczenia woli. Kwestie te powinny być w niej szczegółowo uregulowane.

W jaki sposób można zawrzeć umowę konkubencką?

Obowiązujące w Polsce przepisy prawa nie wskazują żadnej specjalnej formy, wymaganej do zawarcia umowy konkubenckiej. Jej strony mają więc w tym zakresie pełną dowolność. Jednakże dla celów dowodowych, przede wszystkim dla potrzeb ewentualnego postępowania sądowego, powinna ona przybrać formę pisemną. Najlepiej, aby została ona zawarta przed notariuszem. Dzięki temu będzie miała ona postać bardziej sformalizowaną oraz większą moc dowodową.

Zastrzec przy tym trzeba, iż wszelkie kwestie dotyczące wspólnych nieruchomości stron konkubinatu, powinny być zawsze regulowane za pomocą umowy zawartej w formie aktu notarialnego.    

Jak jest w praktyce?

 Niestety, pomimo wielu korzyści, jakie niesie ze sobą umowa konkubencka, stosunkowo niewiele osób decyduje się na taki krok. W większości wypadków, partnerzy pozostający w wolnych związkach korzystają na bieżąco z możliwości, jakie dają obowiązujące przepisy prawa i nie „formalizują” łączących ich stosunków poprzez jej zawarcie.

Nie ma bowiem żadnych przeszkód prawnych, aby mogli oni dokonywać konkretnych czynności, znacząco ułatwiających im codzienne funkcjonowanie w konkubinacie.  W tym zakresie, jest dopuszczalne, na przykład:

• udzielnie sobie wzajemnego upoważnienia do pozyskiwania informacji o stanie zdrowia konkubenta oraz wizyt w szpitalu w razie hospitalizacji jednego z nich,
• udzielenie pełnomocnictwa do odbioru awizowanej na partnera przesyłki na poczcie,
• udzielenie pełnomocnictwa umożliwiającego wzajemny dostęp do rachunków bankowych, bądź założenie wspólnego konta,
• wspólne wzięcie kredytu lub pożyczki,
• wspólny zakup mienia w postaci ruchomości i nieruchomości,
• sporządzenie testamentu lub uczynienie zapisu windykacyjnego na rzecz partnera.  

Kancelaria Adwokacka Adwokat Olga Krogulska-Garusińska w Rzeszowie