Rozdzielność majątkowa. Rozdzielność z datą wsteczną.

Czy możliwe jest ustanowienie rozdzielności majątkowej z datą wsteczną?

Z chwilą zawarcia związku małżeńskiego, pomiędzy jego stronami powstaje z mocy prawa wspólność majątkowa. Zmiana tego stanu rzeczy jest możliwa tylko w drodze specjalnej umowy bądź też orzeczenia sądowego. Czy dopuszczalne jest jednak ustanowienie ustroju rozdzielności majątkowej ze wsteczna datą obowiązywania? Dowiesz się tego z niniejszego wpisu.

Jakie są rodzaje majątków stron związku małżeńskiego?

Jak wskazałam powyżej, generalnie pomiędzy małżonkami z chwilą zawarcia związku małżeńskiego, powstaje z mocy prawa ustrój majątkowej wspólności ustawowej.

Obejmuje ona wszelkie przedmioty majątkowe nabyte w czasie trwania małżeństwa przez oboje małżonków lub też tylko przez jednego z nich. Zalicza się do niej zarówno dochody uzyskane z majątku wspólnego, jak również z majątków osobistych współmałżonków, jak na przykład z tytułu czynszu najmu lokalu mieszkalnego, stanowiącego osobistą własność danego małżonka.

Wszystko to, co nie jest objęte wspólnością, stanowi majątek osobisty każdego ze współmałżonków, którym zarządza on całkowicie samodzielnie. Składają się niego wszelkie dobra, które nabył każdy z małżonków przed wstąpieniem w związek małżeński, a także te, które otrzymał na podstawie dziedziczenia lub darowizny.

Co to jest rozdzielność majątkowa?

Rozdzielność majątkowa pomiędzy małżonkami polega na zachowaniu przez każdego z nich w swoim odrębnym posiadaniu zarówno majątku nabytego przed ślubem, jak i tego który został nabyty później, a więc w trakcie trwania związku małżeńskiego.

Na jej podstawie następuje wyłączenie wspólności majątkowej, w miejsce której powstaje rozdzielność, zaś każdy z małżonków sprawuje samodzielny zarząd swoimi aktywami.

Z chwilą ustanowienia rozdzielności majątkowej, przestaje powstawać majątek wspólny o charakterze dorobkowym. Każdy z małżonków uzyskuje prawo do samodzielnego dysponowania wszystkimi składnikami swojego majątku.

W jaki sposób można ustanowić rozdzielność majątkową?

Musisz wiedzieć, że ustanowienie rozdzielności majątkowej może nastąpić poprzez:

• zawarcie umowy majątkowej małżeńskiej,
• orzeczenie Sądu.

Umowa majątkowa małżeńska

Małżonkowie mają prawo do zawarcia w każdym czasie umowy majątkowej małżeńskiej, potocznie zwanej „intercyzą”.

Na jej podstawie mogą oni:

• ograniczyć wspólność majątkową,
• wprowadzić pełną rozdzielność majątkową,
• wprowadzić rozdzielność majątkowa z wyrównaniem dorobków.

Musisz przy tym wiedzieć, że przedmiotowa umowa musi posiadać dla swej ważności formę aktu notarialnego, zaś jej zawarcie jest możliwe tylko i wyłącznie w przypadku, gdy obie jej strony są całkowicie zgodne co do wszelkich szczegółów jej postanowień, a w szczególności zasad na jakich ma być ustanowiona rozdzielność pomiędzy nimi. W takim wypadku, majątek wspólny przestaje istnieć z dniem jej zwarcia.

Jeśli jednak, małżonkowie pozostają w sporze, pozostaje im tylko…

Droga sądowa

O ustanowienie rozdzielności majątkowej może wystąpić każdy z małżonków, pod warunkiem jednak, iż krok taki uzasadniają ważne powody.

Podkreślić trzeba, że polskie prawo nie definiuje wprost, co należy rozumieć pod tym pojęciem, jednak powszechnie przyjmuje się, że oznacza ono takie okoliczności, które uniemożliwiają dalsze pozostawanie współmałżonków we wspólności majątkowej. Muszą one powodować, że dalsze istnienie takiego stanu rzeczy jest sprzeczne z interesami jednego z nich i szkodzi dobru założonej rodziny, prowadząc w efekcie do rażącego naruszania zasad współżycia społecznego. W praktyce oznacza to najczęściej występowanie u drugiego z małżonków choroby alkoholowej, uzależnienia od narkotyków, substancji psychotropowych lub też gier hazardowych. Za ważny powód uznaje się także sytuację, w której jeden z małżonków dopuszcza się trwonienia majątku rodziny albo w żaden sposób nie przyczynił się do jego powstania.

Nie spełnia natomiast takiego kryterium okoliczność, która jest niezależna od woli małżonka lub też jest przez niego niezawiniona, jak na przykład długotrwała choroba.

W jaki sposób ustanowić rozdzielność majątkową poprzez drogę sądową?

Aby doszło do ustanowienia rozdzielności majątkowej przez Sąd, konieczne jest wystąpienie przez jednego z małżonków z odpowiednim powództwem do właściwego miejscowo Sądu Rejonowego. Oznacza to Sąd, w którego okręgu małżonkowie mieli ostatnie wspólne miejsce zamieszkania, jeżeli choć jedno z nich w okręgu tym jeszcze stale przebywa. Jeśli nie można na tej podstawie ustalić właściwości, to pozew należy skierować do Sądu miejsca zamieszkania strony pozwanej, a gdy i to nie przyniesie skutku – do Sądu miejsca zamieszkania powoda.

Dodać trzeba, że pozew o ustanowienie rozdzielności majątkowej podlega opłacie stałej w wysokości 200 złotych.

Ustanowienie rozdzielności majątkowej na podstawie orzeczenia Sądu, co do zasady, następuje z dniem, który został w nim oznaczony, najpóźniej z datą uprawomocnienia się wyroku i nie wcześniej, niż z dniem wniesienia pozwu.

W tym miejscu wskazać należy, że w pewnych sytuacjach Sąd może ustanowić rozdzielność majątkową z datą wsteczną.

Rozdzielność majątkowa z datą wsteczną

Ustanowienie rozdzielności majątkowej z datą wsteczną jest możliwe wyłącznie w drodze postępowania sądowego.

Zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (art. 52 § 2) – w wyjątkowych wypadkach Sąd może ustanowić rozdzielność majątkową z dniem wcześniejszym niż dzień wytoczenia powództwa, w szczególności, jeżeli małżonkowie żyli w rozłączeniu.

Jak stwierdził Sąd Najwyższy (Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 2008 r., II CSK 371/08), ustanowienie przez Sąd rozdzielności majątkowej między małżonkami, którzy pozostawali we wspólności ustawowej lub umownej, z dniem wcześniejszym niż dzień wytoczenia powództwa, jest dopuszczalne w zasadzie tylko wtedy, gdy z powodu separacji faktycznej (życia w rozłączeniu) niemożliwe było już w tym dniu ich współdziałanie w zarządzie majątkiem wspólnym.

Stwierdzić więc trzeba, że aby doszło do ustanowienia rozdzielności majątkowej z datą wsteczną, muszą jednocześnie zaistnieć:

• wyjątkowy wypadek,
• niemożność lub znaczne utrudnienie w zarządzaniu przez każdego z małżonków ich wspólnym majątkiem.

Przez ten pierwszy należy rozumieć na przykład lekkomyślne trwonienie majątku wspólnego przez jednego z małżonków, jego uzależnienie od hazardu, alkoholu lub narkotyków, zaciąganie pożyczek bez wiedzy drugiego małżonka, czy też opuszczenie rodziny i brak zainteresowania jej losem.

Drugiego rodzaju okoliczność może zostać spowodowana na przykład wysokim stopniem skonfliktowania małżonków czy też  całkowitym brakiem kontaktu pomiędzy nimi.

Jeden z najważniejszych skutków ustanowienia rozdzielności majątkowej z datą wsteczną polega na tym, że małżonek, pozostający w zadłużeniu będzie ponosił odpowiedzialność z tego tytułu tylko i wyłącznie ze swojego majątku osobistego oraz z udziału, jaki przypadł mu w majątku wspólnym.

Z powyższego względu, przedmiotowa instytucja jest często wykorzystywana przez współmałżonków w celu uniknięcia egzekucji komorniczej. Dlatego też Sąd przed podjęciem decyzji o ustanowieniu rozdzielności majątkowej z datą wsteczną dokonuje wnikliwego badania, czy nie nastąpi to z ewentualnym pokrzywdzeniem wierzycieli. Jeśli stwierdzi, że tego rodzaju okoliczność zachodzi, będzie ona stanowiła  przesłankę negatywną zniesienia wspólności majątkowej z datą wcześniejszą niż wytoczenie powództwa.

Kancelaria Adwokacka Adwokat Olga Krogulska-Garusińska w Rzeszowie