Rozdzielność majątkowa z wyrównaniem dorobków

Poprzez zawarcie specjalnej umowy, strony związku małżeńskiego mogą wyłączyć istnienie pomiędzy nimi wspólności majątkowej. Może ona wprowadzać pełną rozdzielność majątkową lub też rozdzielność majątkową z wyrównaniem dorobków. Ta ostatnia charakteryzuje się szczególną specyfiką.

Co to jest rozdzielność majątkowa z wyrównaniem dorobków?

Musisz wiedzieć, że co do zasady, pomiędzy małżonkami, z chwilą zawarcia związku małżeńskiego, powstaje z mocy prawa ustrój wspólności ustawowej. Jeżeli strony małżeństwa chcą inaczej ułożyć pomiędzy sobą stosunki majątkowe, wówczas mogą zawrzeć pomiędzy sobą odpowiednią umowę i ustanowić m.in.:

• pełną rozdzielność majątkową,
• rozdzielność majątkową z wyrównaniem dorobków.

Ta ostatnia w zakresie bieżących skutków prawnych jest identyczna z ustrojem zwykłej rozdzielności majątkowej. Na jej mocy bowiem strony posiadają jedynie odrębne majątki osobiste, w związku z czym nie istnieje ich majątek wspólny, jako małżeństwa. Szerzej pisałam o tym w artykule „Rozdzielność majątkowa. Rozdzielność z datą wsteczną” https://kancelaria-krogulska.pl/blog/rozdzielnosc-majatkowa-z-data-wsteczna/

Pomiędzy zwykłą rozdzielnością majątkową a rozdzielnością z wyrównaniem dorobku istnieje jedna podstawowa różnica – z chwilą, gdy następuje ustanie małżeństwa poprzez rozwód, małżonek znajdujący się w gorszej sytuacji majątkowej, może wystąpić o wyrównanie dorobku z tego tytułu.

Co oznacza „dorobek”?

Poprzez „dorobek” każdego z małżonków rozumie się wzrost wartości jego majątku, który nastąpił od chwili zawarcia umowy o ustanowieniu rozdzielności aż do momentu jej ustania. Obejmuje on wszelkie przedmioty majątkowe i prawa. Może to więc być na przykład zakupione mieszkanie czy też samochód.

Zasadniczym celem zawarcia umowy o rozdzielności majątkowej z wyrównaniem dorobków jest zabezpieczenie interesów tego małżonka, który znajduje się w gorszej sytuacji finansowej. Na ogół taka sytuacja ma mieć miejsce, gdy jeden z nich nie jest w stanie z w trakcie trwania małżeństwa powiększać swojego majątku osobistego, na przykład z powodu sprawowania osobistej opieki nad  dziećmi, bądź ciężkiej choroby.

W tym miejscu warto przywołać wyrok z dnia 16 listopada 2016 roku Sądu Apelacyjnego w Szczecinie (sygn. akt I ACa 463/15, http://orzeczenia.szczecin.sa.gov.pl/content/$N/155500000000503_I_ACa_000463_2015_Uz_2016-11-16_001), zgodnie z którym „Celem wyrównania dorobków jest uwzględnienie przy nakładach małżonków na majątek wypracowany w małżeństwie faktu, że np. może być tak, iż ze względu na interes rodziny jeden z małżonków nie pracuje zawodowo albo tylko w nieznaczny sposób wykorzystuje swoje możliwości zarobkowe, umożliwiając tym samym drugiemu małżonkowi realizację zawodową i w przypadku zakończenia związku ma prawo do uczestnictwa w osiągniętym z tej działalności zysku (…) Instytucja wyrównania dorobków służy do ochrony małżonka słabszego ekonomicznie”.

W jaki sposób oblicza się wartość dorobku?

Aby doszło do skutecznego dochodzenia roszczenia o wyrównanie dorobku, konieczne jest uprzednie dokładne obliczenie jego wartości. Następuje to według stanu majątku z chwili ustania rozdzielności majątkowej i według cen z chwili dokonywanie rozliczenia pomiędzy współmałżonkami.

Podkreślić trzeba, że dokonuje się tego wg ściśle określonych zasad, wskazujących co można zaliczyć na jego poczet, a czego nie. Wskazują to przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, a dokładnie art. 51(3) § 2. Zgodnie z nim,  do dorobku dolicza się:

• darowizny dokonane przez jednego z małżonków, z wyłączeniem darowizn na rzecz ich wspólnych zstępnych oraz drobnych zwyczajowo przyjętych darowizn na rzecz innych osób,
• usługi świadczone osobiście przez jednego z małżonków na rzecz majątku drugiego małżonka,
• nakładów i wydatków na majątek jednego małżonka dokonanych z majątku drugiego z nich.

Z kolei jeżeli umowa majątkowa małżeńska nie stanowi inaczej, do dorobku nie wlicza się:

• zaliczanych do majątku osobistego przedmiotów nabytych przed zawarciem umowy majątkowej i odziedziczonych przez małżonka,
• przedmiotów przekazanych mu w drodze darowizny lub zapisu,
• praw niezbywalnych, które mogą przysługiwać tylko jednej osobie, np. prawa odkupu, prawa pierwokupu, prawa dożywocia, służebności osobistej,
• przedmiotów uzyskanych z tytułu odszkodowania za uszkodzenie ciała lub wywołanie rozstroju zdrowia albo z tytułu zadośćuczynienia za doznaną krzywdę,
• wierzytelności z tytułu wynagrodzenia za pracę lub z tytułu innej działalności zarobkowej jednego z małżonków,
• praw autorskich oraz praw pokrewnych,
• praw własności przemysłowej,
• innych praw twórcy, nabytych w zamian za wszystkie te prawa majątkowe.

W jaki sposób przeprowadza się wyrównanie dorobków?

W jaki sposób następuje wyrównanie dorobków określa art. 51(4) k.r.io.

Stanowi on, że gdy ustaje rozdzielność majątkowa, wówczas małżonek, którego stan majątkowy jest gorszy, może wystąpić z żądaniem wyrównania dorobków. Dokonuje się to przez zapłatę kwoty pieniężnej w odpowiedniej wysokości lub przeniesienie prawa (przedmiotu) stanowiącego dorobek małżonka zobowiązanego, o odpowiedniej wartości.

W ten sposób wraz z wyrównaniem dorobków, następuje usunięcie dysproporcji istniejącej pomiędzy majątkami małżonków.

Małżonek, na którym ciąży obowiązek wyrównania dorobków, co do zasady, nie może zwolnić się z takiej powinności. Jest on uprawniony do zgłoszenia uprawnionemu małżonkowi żądania ograniczenia wyrównania jedynie z ważnych powodów.

W razie braku porozumienia między stronami co do sposobu lub wysokości wyrównania, w sprawie rozstrzyga Sąd, do którego uprawniony musi zwrócić się z odpowiednim pozwem.

Kancelaria Adwokacka Adwokat Olga Krogulska-Garusińska