WINA W ROZWODZIE
W wyroku rozwodowym, sąd rozwiązując małżeństwo stron wypowiada się co do zawinienia w rozpadzie związku.
Sąd może wydać następujące orzeczenia w przedmiocie winy za rozkład pożycia małżeńskiego:
- brak orzekania o winie,
- obciążenie winą obojga małżonków,,
- obciążenie winą tylko jednego z małżonków,
- orzeczenie, że żadne z małżonków nie ponosi winy.
Rozwód bez orzekania o winie
Sąd w sprawie o rozwód jest zobowiązany orzekać o winie w rozpadzie małżeństwa stron. Brak orzekania o winie jest możliwy wyłącznie w przypadku zgodnego wniosku stron w tym zakresie. Skutki takiego orzeczenia są takie, jakby żaden z małżonków nie ponosił winy. Brak orzekania o winie może znacznie przyspieszyć postępowanie. Sąd ogranicza się wówczas do zbadania, czy rozkład pożycia jest zupełny i trwały, a także czy nie zachodzą negatywne przesłanki do orzeczenia rozwodu – nie bada które z małżonków jest odpowiedzialne za rozpad rodziny.
Należy pamiętać, że do momentu uprawomocnienia się wyroku, można zmienić zdanie w przedmiocie wniosku o nieorzekanie o winie, bowiem zgodnie z orzecznictwem „Stosownie do art. 57 § 2 krio na zgodne żądanie małżonków sąd rozpoznający sprawę o rozwód zaniecha orzekania o winie za rozkład pożycia. Zgoda ta musi istnieć w chwili wyrokowania i może być przez każda ze stron cofnięta nawet w postępowaniu odwoławczym (por. uchwała Sądu Najwyższego z 25.10.2006r. III CZP 87/06). Jak wskazano wyroku Sądu Najwyższego z dnia 17 lutego 2005 r., IV CK 557/04, choć unormowanie takie wpływa niekorzystnie na sprawność postępowania, gdyż pociąga przeważnie za sobą konieczność uchylenia zaskarżonego wyroku (art. 386 § 4 k.p.c.) ze względu na spór co do okoliczności decydujące o winie – jednak ze względu na doniosłe skutki orzeczenia, sprawność postępowania musi ustąpić potrzebie zapewnienia dwuinstancyjnego rozpoznawania sprawy również w tym przedmiocie” /wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 15 marca 2013 r., sygn. akt: I ACa 148/13/.
Wina obojga małżonków
W przypadku braku wniosku małżonków o zaniechanie orzekania o winie sąd przeprowadza postępowanie dowodowe celem ustalenia, który z nich ponosi winę w rozpadzie związku. Sąd może uznać, że winę w rozkładzie pożycia ponoszą oboje małżonkowie. Może jednak dojść do sytuacji, kiedy zostanie orzeczona wina obojga małżonków, chociaż to jeden z małżonków będzie zachowywał się wysoce nagannie, a drugi jedynie w niewielkim zakresie przyczyni się do rozpadu małżeństwa. Sąd w takim przypadku nie stopniuje winy. Przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego nie odróżniają winy „większej” i „mniejszej”. Małżonek, który zawinił powstanie jednej z wielu przyczyn rozkładu musi być uznany za współwinnego, chociażby drugi małżonek dopuścił się wielu i to cięższych przewinień. Niedopuszczalna jest bowiem kompensata wzajemnych przewinień /wyrok Sądu Najwyższego z 24.03.1959 4 CR 972/57, RPE 1960 nr 2 s. 405/. Dla przypisania winy wystarczy każde zachowanie strony, które zasługuje na negatywną ocenę i które w jakimkolwiek stopniu przyczyniło się do rozkładu pożycia małżeńskiego /wyrok SA w Katowicach z 11.03.10 I ACa 46/10, LEXnr 1120372/” /wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 28 listopada 2012 r. sygn. akt: I ACa 1091/12/.
Wyłączna wina jednego z małżonków
Postępowanie dowodowe w sprawach, w których strony domagają się orzekania o winie bywają długotrwałe i wyczerpujące dla stron. Bardzo często zdarza się, że w takich sprawach zachodzi konieczność przesłuchania członków rodzin, znajomych, co powoduje dodatkowe emocje w środowisku małżonków. Częstokroć jako dowody wykorzystywane są różne dokumenty, wiadomości tekstowe, nagrania, raporty detektywistyczne, akta innych spraw prowadzonych z udziałem stron.
Chcąc uznać małżonka wyłącznie winnego rozkładu pożycia należy ustalić, że pomiędzy jego zachowaniem a rozkładem pożycia istnieje związek przyczynowy. Zgodnie bowiem z orzecznictwem, „Nie każde naruszenie obowiązków małżeńskich stanowić będzie o winie danego małżonka lecz tylko te, które miało wpływ na spowodowanie (bądź utrwalenie) rozkładu pożycia małżeńskiego” /wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 12.03.2010r., sygn. akt: IACa 35/10/. Sąd Najwyższy stwierdził, że przypisanie małżonkowi winy w powstaniu rozkładu pożycia wymaga ustalenia, że małżonek naruszył obowiązki wynikające z przepisów prawa rodzinnego, w szczególności art. 23, 24, 27 krio, wskutek umyślnego czy choćby nieumyślnego postępowania /wyrok Sądu Najwyższego z 1.10.1997 r., I CKN 246/97/.
W praktyce do orzeczenia rozwodu z wyłącznej winy jednego małżonka dochodzi najczęściej w przypadku: zdrady (fizycznej, emocjonalnej), przemocy (fizycznej, psychicznej, ekonomicznej), nałogów (alkoholizm, narkomania, hazard), porzucenia małżonka, bezczynnego trybu życia, popełnienia wysoce niemoralnego czynu, naruszenia obowiązku wzajemnej pomocy, brak lojalności w postępowaniu względem współmałżonka, czy też nieuzasadnionej odmowy współżycia fizycznego. Nie jest to oczywiście katalog zamknięty.
„Wina niezawiniona”
Istnieją także tzw. niezawinione przyczyny rozkładu pożycia. Można do nich zaliczyć m.in.: chorobę, chorobę psychiczną, niedopasowanie pod względem seksualnym, bezpłodność. Należy jednak podkreślić, że tego typu sytuacje podlegają każdorazowej, indywidualnej ocenie sądu. Wówczas mówimy o winie niezawinionej.
Konsekwencje orzekania o winie
Istnieją dwa główne motywy, które kierują stronami o żądaniu orzeczenia winy. Pierwszy z nich to moralne poczucie krzywdy, a drugi to kwestie finansowe. Małżonek, który nie został uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia może żądać od drugiego małżonka dostarczania środków utrzymania – jeżeli znajduje się w niedostatku.
W przypadku orzeczenia wyłącznej winy jednego z małżonków za rozkład pożycia, małżonek ten może zostać obciążony obowiązkiem przyczyniania się w odpowiednim zakresie do zaspokajania usprawiedliwionych potrzeb małżonka niewinnego, jeżeli rozwód pociąga za sobą istotne pogorszenie sytuacji materialnej małżonka niewinnego, nawet jeśli nie znajduje się on w niedostatku.
Obowiązek dostarczania środków utrzymania małżonkowi rozwiedzionemu wygasa, w razie zawarcia przez tego małżonka związku małżeńskiego, zaś gdy zobowiązanym jest małżonek, który nie został uznany za wyłącznie winnego – z upływem pięciu lat od orzeczenia rozwodu (w wyjątkowych sytuacjach sąd może przedłużyć ten obowiązek o kolejne pięć lat).
Tak więc w odniesieniu do kwestii finansowych strony domagają się orzekania o winie, aby uzyskać alimenty na siebie lub aby zabezpieczyć się przed ich płaceniem na rzecz byłego współmałżonka.
Podejmując decyzję o żądaniu orzekania w przedmiocie winy lub o zaniechaniu orzekania w tym zakresie trzeba spojrzeć szeroko na całe postępowanie i możliwe konsekwencje podjętej decyzji. Długotrwałe postępowania rozwodowe mogą mieć wpływ na małoletnie dzieci stron, na kwestie kontaktów z dziećmi i szeroko pojęte relacje rodzinne. Z tego względu warto na spokojnie przemyśleć wszystkie możliwe wady i zalety każdej opcji przed podjęciem decyzji, aby móc realnie ocenić co się bardziej „opłaca”.