Kiedy sąd może orzec rozwód?

Zgodnie z art. 56 §1 KRO, „Jeżeli między małżonkami nastąpił zupełny i trwały rozkład pożycia, każdy z małżonków może żądać, ażeby sąd rozwiązał małżeństwo przez rozwód”. Oznacza to, że rozwiązanie małżeństwa przez rozwód jest możliwe tylko wtedy, gdy między małżonkami nastąpił zupełny i trwały rozkład pożycia. Sąd musi zatem w każdej sprawie indywidualnie ustalić, czy do takiego rozkładu pożycia doszło.

Kiedy sąd nie może orzec rozwodu?

Istnieją także pewne sytuacje, które uniemożliwią orzeczenie rozwodu nawet wówczas, gdy doszło do trwałego i zupełnego rozkładu pożycia. Rozwód nie jest dopuszczalny, jeżeli:

wskutek niego miałoby ucierpieć dobro wspólnych małoletnich dzieci małżonków albo
z innych względów orzeczenie rozwodu byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego;
żąda go małżonek wyłącznie winny rozkładu pożycia, chyba że drugi małżonek wyrazi zgodę na rozwód albo że odmowa jego zgody na rozwód jest w danych okolicznościach sprzeczna z zasadami współżycia społecznego.

Trwały i zupełny rozkład pożycia. Przyczyny rozkładu pożycia.

Nie istnieje legalna definicja pojęcia pożycia małżeńskiego. Przyjmuje się, że na pożycie składają się trzy więzi: duchowa, fizyczna i gospodarcza. Sąd bada więc rozkład pożycia pod kątem wspólnoty uczucia miłości, szacunku i zaufania, istnienia współżycia fizycznego i posiadania wspólnoty gospodarczej. Jeśli dochodzi do zerwania wskazanych więzi, wówczas mamy do czynienia z rozkładem pożycia.

Sąd bada także przyczyny, które doprowadziły do rozkładu pożycia małżonków. Stopień badania przyczyn rozpadu relacji jest uzależniony od tego, czy małżonkowie żądają orzekania o winie w rozpadzie. W sytuacji żądania orzekania o winie sąd bardziej wnikliwie bada okoliczności rozkładu pożycia, niż przy zgodnym wniosku o zaniechanie orzekania o winie.

Zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 18 marca 1968 r., wyjaśnienie przyczyn rozkładu w procesie o rozwód jest „niezbędne dla oceny charakteru i stopnia rozkładu pożycia małżeńskiego, zwłaszcza z punktu widzenia jego trwałości, stanowiącej w myśl art. 56§1 KRO konieczny warunek dopuszczalności rozwodu. Bez wyjaśnienia okoliczności, które wywołały rozkład, nie byłoby także możliwe rozstrzygnięcie, czy i który z małżonków ponosi winę rozkładu pożycia, o czym sąd obowiązany jest orzec stosownie do art. 57§1 KRO. Jest to również potrzebne w sprawach, w których obie strony rezygnują z orzeczenia o winie, gdyż takie stanowisko stron nie zwalnia sądu od obowiązku oceny rozkładu z punktu widzenia jego zupełności i trwałości. Wreszcie ustalenie przyczyn rozkładu pożycia małżeńskiego może mieć zasadnicze znaczenie dla oceny, czy żądanie rozwodu nie jest w okolicznościach sprawy sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, albo czy z żądaniem tym nie występuje małżonek wyłącznie winny, a w wypadku gdy rozwodu żąda małżonek wyłącznie winny rozkładu pożycia – czy z zasadami tymi nie jest sprzeczna odmowa drugiego małżonka wyrażenia zgody na rozwód” /sygn. akt III CZP 70/66/.

Kiedy dochodzi do zupełnego rozkładu więzi małżeńskich?

Rozkład pożycia małżonków jest zupełny, gdy wszystkie więzy łączące małżonków, tj. duchowe, fizyczne i gospodarcze, uległy zerwaniu. Jeżeli jednak przy zupełnym braku więzi duchowej i fizycznej pozostały pewne elementy więzi gospodarczej, które są wywołane szczególnymi okolicznościami, np. wspólnym zamieszkiwaniem, wówczas rozkład pożycia można mimo to uznać za zupełny /np. wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 28 października 2004 r., sygn. akt I ACa 375/04/.

Co to oznacza, że rozkład pożycia musi mieć charakter trwały?

Trwały rozkład pożycia ma miejsce wtedy, gdy doświadczenie życiowe pozwala przyjąć, że w okolicznościach danej sprawy powrót małżonków do pożycia nie nastąpi. Należy przy tym mieć na uwadze indywidualne cechy charakteru małżonków /SN z dnia 28 maja 1955 r., sygn. akt I CO 5/55/. Ważną rolę przy określeniu trwałości rozkładu pożycia odgrywa upływ czasu. W inny sposób sąd ocenia półroczny rozpad pożycia w przypadku małżeństwa trwającego rok, a inaczej w przypadku małżonków z trzydziestoletnim stażem /wyrok SN z dnia 17 października 2000 r., sygn. akt I CKN 831/98/.