Ogólne zasady dziedziczenia ustawowego. Dziedziczenie przez małoletniego.

Podstawą nabycia spadku może być testament, a w przypadku jego braku ustawa-Kodeks cywilny. Spadkobierca może spadek przyjąć wprost, odrzucić lub przyjąć z dobrodziejstwem inwentarza.

Oświadczenie o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku może być złożone w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania. Brak oświadczenia spadkobiercy w terminie jest jednoznaczny z przyjęciem spadku z dobrodziejstwem inwentarza.

Co to oznacza?

Przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza co do zasady oznacza, że spadkobierca ponosi odpowiedzialność za długi spadkowe tylko do wartości ustalonego w wykazie inwentarza albo spisie inwentarza stanu czynnego spadku. Ten sposób przyjęcia spadku nakłada na spadkobiercę dodatkowe obowiązki związane z ustaleniem co dokładnie wchodzi w skład spadku. Sporządzenie wykazu czy spisu inwentarza nie jest konieczne, jednakże może zabezpieczyć interes spadkobiercy w przypadku pojawienia się długów po śmierci spadkodawcy.

Jakie kroki należy podjąć kiedy spadkobierca wie, że długi są większe niż dziedziczony majątek?

W tym przypadku należy rozważyć zasadność odrzucenia spadku, co można zrobić jedynie do sześciu miesięcy od dnia,  w którym spadkobierca dowiedział się o powołaniu do spadku. Takie oświadczenie o odrzucenia spadku może zostać złożone przed notariuszem lub przed sądem.

A co w sytuacji, gdy dziedziczy małoletnie dziecko?

W przypadku, kiedy rodzice dziecka wiedzą o długach przewyższających dziedziczony majątek mogą złożyć oświadczenie o odrzuceniu spadku w imieniu małoletniego. Do złożenia takiego oświadczenia w imieniu dziecka jest jednak wymagana zgoda sądu opiekuńczego.

Jak wygląda procedura odrzucenia spadku przez małoletniego?

Rodzic może złożyć w imieniu dziecka wniosek o przyjęcie oświadczenia o odrzuceniu spadku przez małoletniego oraz w odrębnym wniosku wystąpić do sądu o wyrażenie zgody na złożenie takiego oświadczenia. Nadal konieczne jest zachowanie 6-miesięcznego terminu, o którym mowa wyżej. Postępowania w sądzie bywają długotrwałe i dlatego należy szczególnie uważać, aby nie przekroczyć terminu. Przekroczenie terminu może przekreślić starania o odrzucenie spadku w imieniu dziecka.

Co w sytuacji złożenia wniosku o zgodę na odrzucenia w terminie, ale jego nierozpoznania przed upływem 6 miesięcy od dowiedzeniu się o powołaniu do spadku?  

W takiej sytuacji termin na złożenie oświadczenia o odrzuceniu ulega zawieszeniu, zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 24 września 2015 r., sygn. akt V CSK 686/14. Istnieje też stanowisko Sądu Najwyższego dalej idące, zgodnie z którym termin ten ulega przerwaniu, a zatem liczony jest od nowa od wyrażenia zgody na odrzucenie (postanowienie SN z dnia 28 maja 2015 r., sygn. akt III CSK 352/14).

Z ostrożności zaleca się jednak podejmowanie takich czynności bez zbędnej zwłoki tak, aby nie narażać się na niepotrzebny stres związany z ryzykiem przekroczenia terminu i ewentualną potrzebą odwoływania się.

Do wniosku o wyrażenie zgody na odrzucenie spadku w imieniu małoletniego trzeba dołączyć dowody potwierdzające zadłużenie spadkodawcy i wykazać stan spadku.

Dlaczego?

Sąd opiekuńczy musi kierować się dobrem dziecka, a zatem musi sprawdzić, że faktycznie długi przewyższają pozostawiony majątek. Wielokrotnie rodzice chcą odrzucić spadek za dzieci z prywatnych pobudek, niezwiązanych wyłącznie z kwestiami finansowymi. Dzieje się tak na przykład w sytuacji wieloletniego konfliktu w rodzinie, nieutrzymywania kontaktu ze spadkodawcą. Jeśli spadek przewyższa wartość długów wówczas Sąd opiekuńczy  kierując się dobrem dziecka nie wyrazi zgody na odrzucenie spadku w takiej sytuacji.

Po uzyskaniu postanowienia ze zgodą na odrzucenie spadku, należy je przedłożyć do sprawy o przyjęcie oświadczenia o odrzuceniu spadku.

Co jeśli bezskutecznie minął termin na złożenie oświadczenia o odrzuceniu spadku?

Spadek zostaje wówczas przyjęty z dobrodziejstwem inwentarza.